Galicyanie, pamiątki rabacji

Chojnik, krzyż rabacyjny

Krzyż drewniany pierwotnie wzniesiony w 1848 w związku z wydarzeniami rzezi galicyjskiej. Nieustalonej fundacji. Drewniany, z dużym metalowym wizerunkiem Chrystusa, zapewne późniejszym, osłoniętym blaszanym daszkiem. Przy odnowionym krzyżu tablica informacyjna.

 Lwów, Cmentarz Łyczakowski (potrzebne zdjęcia)

1. Schmitt Henryk (1817 - 1883) syn Niemca i Polki Katarzyny Orzechowskiej, od 1837 członek Wolnych Haliczan, nauczyciel w majątku Franciszka Wiesiołowskiego. Za działalność spiskową aresztowany w 1841, skazany na karę śmierci, ułaskawiony po trzech i pół roku. Uczestnik wyprawy na Narajów, aresztowany 9 maja 1846 r. Po roku śledztwa skazany z Wiśniowskim na karę śmierci. Wiśniowski został stracony razem z Józefem Kapuścińskim, a Schmitt ułaskawiony na 20 lat więzienia w Spielbergu. Amnestionowany w 1848. Po uwolnieniu zajął się pracą pisarską . Wydał historię Polski i kilka monografii historycznych. Zyskał uznanie, a jego pogrzeb w 1883 r. we Lwowie stał się manifestacją. 

2. Stokowski Apolinary (1817 - 1901) uczestnik akcji zbrojnej w Narajowie, aresztowany w Zaleszczykach i skazany na 20 lat Spielbergu. Amnestionowany w 1848. Wkrótce za udział w pracach Rady Narodowej zmobilizowany do armii austriackiej i skierowany na granicę turecką. Po powrocie do Lwowa wiele lat pracował w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim. [Autor relacji z wyprawy na Narajów, Dembiśski, s.237]

3. Smolka Franciszek (życiorys powszechnie znany, więc kilka uwag): Kiedy Dembowski zażądał, by Smolka objął kierownictwo ruchu powstańczego we Lwowie, ten odmówił, gdyż uważał, że nie ma szans na zwycięstwo. Kiedy Dembowski zagroził mu szubienicą, Smolka odpowiedział: "Ta groźba nie zmienia w niczym ani mego przekonania, ani postanowienia: być może, że będę wisiał, natomiast pewny jestem, że uratuję od niechybnej zagłady młodzież i tych, którzy nie umieją się liczyć z istotnymi czynnikami obopólnego położenia".

4. Władysław Lubicz Czaplicki (1828 - 1886), spiskowiec, uczestnik powstania 1846, więzień stanu, autor "Pamiętnika więźnia stanu" i "Powieści o Horożanie". Pochowany w kwaterze powstańców listopadowych. Tam tez jego ojciec Józef (1780 - 1848)

Szczegółowe biogramy: Nicieja Stanisław S. Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

 Galicyanie, pamiątki rabacji

Ropczyce, Krzyż i Obelisk Pamięci  Ofiar rabacji 1846

 

 

 Galicyanie, pamiątki rabacji

Grybów, groby Zielińskich i Stadnickich 

Przed rabacją uciekli na Węgry do Preszowa. Należące do nich majątki zostały zrabowane.

Pochowani Cyryl i Amalia Zielińscy,
Eustachy Stadnicki

Grób Konstancji na cmentarzu starym

Grób Olimpii na cmentarzu starym

 Galicyanie, pamiątki rabacji

Grybów, grobowiec Hoschów

Księga memorabilium miasteczka tego [Grybowa], w którego sąsiedztwie srożyła się burza rozruchów chłopskich, bardzo skąpe tylko bo ośmiowersowe przechowała i to bardzo ogólnikowe podanie o wypadkach r. 46. Na wiadomość o rozruchach, uciekli Ferdynand i Julia Hoschowie, właściciele Grybowa, tak samo Cyryl i Amalia Zielińscy właściciele Biały niżnej, Polany i Gródka do Preszowa na Węgry, dwory zaś w Biały, Polnej i w Siołkowy należących do Hoszó.w, spichrze i stajnie zrabowali częścią swoi, częścią obcy chłopi. Chłopstwo chciało uderzyć na miasteczko Grybów, lecz zostali odparci przez mieszczaństwo wsparte przez włościan Biały wyżnej i Kąclowy. [Dembiński, s.154]

artykuł prasowy 

Galicyanie, pamiątki rabacji
Lipnica Wielka, domniemany grób ks. Józefa Napiórkowskiego

25 kwietnia 1846 r. ks. Józef Napiórkowski z Lipnicy Niemieckiej [Wielkiej] zwraca się z prośbą do dekanatu w Bobowej o przysłanie do jego parafii, której „lud jest nieco rozzuchwalony” misjonarzy „gdyż obcego księdza przemówienie mieć będą w większym poszanowaniu, niżeli własnego proboszcza, do którego są przyzwyczajeni”. Parafianie ks. Napiórkowskiego byli wyjątkowo czynni w rabacji. W Jasiennej zamordowano dziedzica Jana Grabczyńskiego i ekonoma Wawrzyńca Skoczka, ledwo z życiem uszedł sędzia Jan Kanty Lissowski (patrz post z 13 i 14 stycznia 2021), W Lipnicy Wielkiej życie stracili Stanisław Żdżański i Głowacki. Zrabowano dwory w Jasiennej, Lipnicy, Lipniczce i Jankowej. Zdaje się jednak, że proboszcz oprócz utraty autorytetu większych szkód nie doznał. Rok po tych wydarzeniach w Lipnicy Wielkiej zmarło na cholerę 165 osób, a z głodu 59. Zapewne jak w wielu innych wsiach Galicji ta klęska uznana została za karę boską po dokonanych morderstwach.
Józef Napiórkowski (Napierkowski) urodził się w 1779. Święcenia kapłańskie przyjął w 1807. Jako wikary pracował w Nowym Sączu, Muszynie i Ptaszkowej. Probostwo w Lipnicy Wielkiej objął w grudniu 1819. Zmarł tamże 15 VIII 1853.

  Galicyanie, pamiątki rabacji

Lubcza, groby Przetockich

Dobrami w Kowalowej władali w latach 1802 - 1850 Przetoccy. Nestor rodu Franciszek z Przetoczyna Przetocki miał czworo dzieci.
Ignacy 28 lutego 1802 poślubił Teodozję Tokarzewską. Mieli 9 dzieci wśród których wyróżnił się Franciszek Fortunat Józef (1806 - 1869), "mgr praw i filozofii, żołnierz powstania listopadowego, podporucznik 3 pułku strzelców pieszych, odznaczony krzyżem Virtuti Militari, członek TPD w Bordeaux, przebywał w Paryżu, ożeniony z panną Tyc, zm. po 1895 (?)". [Czosnyka M. Kowalowa: zarys historii 1386 - 2016]
Salomea, starsza siostra Teodozji 16 marca 1812 r. poślubiła Konstantego (Ludwika?) Przetockiego (zm. 1843). Mieli czworo dzieci:
- Henryk Przetocki (1812 lub 1809 - 20 II lub 18 II 1846), podejrzewany o przygotowanie powstania, zabity w Smykowie u Ramułtów  pochowany w mogile zbiorowej w Tarnowie.
- Julian (Juliusz) Wergiliusz Przetocki (1823 -20 II lub 18 II 1846) , brat bliźniak Kryspina zabrany przez własne chłopstwo z dworu i zamordowany w drodze do Tarnowa,  pochowany w mogile zbiorowej w Tarnowie.
- Kryspin Przetocki (1823 -20 II lub 18 II 1846) , brat Henryka i Juliana. W dniu zabójstwa miał wyjechać do Ryglic. Zabity przez N. Malinowskiego i N. Jachera "ze złości, że ich przedtem aresztował",  pochowany w mogile zbiorowej w Tarnowie
- Emilia (1819 - 1850), żona Adama Boreckiego, profesora szkoły realnej w Tarnowie, właściciela dóbr w Lubczy, matka Henryki Michaliny i Bronisławy Michaliny. Spoczywa na Starym Cmentarzu w Tarnowie.

W czasie rabacji w Kowalowej i okolicach śmierć ponieśli:
- Henryk, Julian, Kryspin Przetoccy (synowie dziedziczki),
- Jan Oczkowski, l. 50 - ekonom z Kowalowej,
- Jakub Walczyk (Walczak), l. 37 - furman,
- Stanisław Zięba (Ziemba), l. 24, - stróż,
- Ludwik Konarski, l. 26 - kucharz
Wszyscy zamordowani pochowani są w mogile zbiorowej na Starym Cmentarzu w Tarnowie

Dobra Przetockich w Kowalowej zostały sprzedane w 1850 ks. Franciszkowi de Paula Ząbeckiemu, a ten ulokował tam "panią", która wychowywała dwóch (księżych?) synów.