Galicyanie, pamiątki rabacji
Gnojnica, Góra Ropczycka
Śladami zapisków ks. Święsa o rodzinie Kotów, która jakoby wzbogaciła się w czasie rabacji link
 |
| Kapliczka fundacji Kotów w Gnojnicy Dolnej |
 |
| Kapliczka fundacji Kotów przy drodze do Góry |
 |
| Figura Nepomucena przy drodze z Ropczyc do Gnojnicy |
Galicyanie, pamiątki rabacji
Brzeziny, grób Leopoldyny Morskiej
Leopoldyna Morska (1810 - 17.07.1888) była córką Jana Nepomucena Urbańskiego h. Nieczuja i Stefanii Urbańskiej Lanckorońskiej h. Zadora. Poślubiła Stanisława Morskiego h. Topór, który był dziedzicem Brzezin Podkościelnych i Dolnych. Mieli jedno dziecko, córkę Magdalenę Helenę (1839 - ...).
Stanisława (1808 - 1846) "uciekającego w przebraniu chłopskim zabili chłopi na drodze przed dworem Brzezin Zasadnich". W Dobrkowie zamordowano Józefa Bobrownickiego, Pelagię z Bobrownickich Morską (Maria nazywa ją matką, ale chyba jest jej teściową), a w Latoszynie brata Stanisława - Aleksego. Cudem ocalała siostra (?) zabitych Maria, żona zamordowanego w Dobrkowie Józefa Bobrownickiego. Matką Stanisława, Aleksego i Marii (?) była prawdopodobnie Zofia, odnotowana jako kolatorka kościoła w Brzezinach.
Po śmierci męża Leopoldyna nie opuściła Brzezin i sama gospodarowała we dworze aż do swojej śmierci. Z jej inicjatywy powołano w Brzezinach oddział włościan do pomocy w klęsce pożaru i innych klęskach elementarnych. Związane to było zapewne z licznymi pożarami wzniecanymi jeszcze długo po ustaniu rabacji oraz klęskami epidemii. W 1846 parafia Brzeziny liczyła 2707 mieszkańców, a w dziesięć lat później było ich już tylko 1856. Nie wiadomo, co stało się z córką Morskich Magdaleną. Podobno utonęła w czasie powodzi. Obok grobu Leopoldyny jest zniszczony nagrobek kolejnej Morskiej, imię nieczytelne. Być może spoczywa tu Zofia albo Magdalena.
PS Z okazji 180. rocznicy męczeńskiej śmierci Stanisława Morskiego oraz 1300 innych ofiar rabacji galicyjskiej, Fundacja Muzeum i Biblioteka Parafialna im. św. Mikołaja w Brzezinach zorganizowała uroczystość upamiętniającą tragiczne wydarzenia z 1846 roku. 22 lutego w kościele parafialnym w Brzezinach odbyła się msza w intencji zamordowanych. Po nabożeństwie, złożono kwiaty na zbiorowym grobie ofiar na cmentarzu parafialnym.
Mokrzec
Krzyż na miejscu starszego wystawionego w połowie XIX w. przez ówczesnego właściciela majątku, ocalonego z rabacji Piotra Garbaczyńskiego (1816 - 1855). Garbaczyńscy, ojciec i syn dzierżawili dwory w Sepnicy i Paszczynie. Przed czernią ukrywali się w szopie przy owczarni, potem przygarnął ich znajomy chłop. Po powrocie do Sepnicy pod eskortą oddziału Bendeka dotarli do Dębicy. Dwory w Paszczynie i Sepnicy nie oparły się rabunkom.
Dworzysko i krzyż Słotwińskiego
Jeszcze w latach osiemdziesiątych istniał prawdopodobnie w tym miejscu krzyż drewniany z wizerunkiem Chrystusa wyciętym z blachy, postawiony w 1910 na dawnym polu dworskim przez właściciela dworu Pawlikiewicza. Krzyż przesunięto w 1969 podczas przebudowy drogi. Nie ma go obecnie, chyba że jest to położony nieco bliżej skrzyżowania z drogą główną krzyż wystawiony na potrzeby filmu.
Staraniem szkoły i mieszkańców Głobikowej krzyżem i tablicą zaznaczono natomiast miejsce po nieistniejącym dworze zamordowanego w rzezi Konstantego Słotwińskiego.
Galicyanie, pamiątki rabcji
Olszyny Ołpińskie - Nadole Północne
Kapliczka wzniesiona prawdopodobnie po 1846 z fundacji Rogawskich, właścicieli wsi, jako wotum za ocalenie z rabacji, względnie w związku z epidemią cholery. Wewnątrz ludowa polichromia z postaciami św. Rozalii i Sebastiana. Na ołtarzu rzeźba św. Rocha z 1 połowy XIX w., wg tradycji przywieziona z Czech.
Zamieszczony powyżej opis kapliczki związanej raczej z epidemią cholery, która nawiedziła te okolice w 1831 r., a zaczerpnięty z dzieła ks. Rzepy uzupełnia informacja zawarta w skardze dziedzica Olszyn Józefa Niewiarowskiego (całość u Dembińskiego, s. 257). Otóż zanotował on, że do napadu na dwór uzbrojone chłopstwo zbierało się "około kaplicy św. Rocha blizko dworu przy drodze znajdującej się".
Galicyanie, pamiątki rabacji
Gorlice Blich krzyż wotywny
Wzniesiony w 1846 jako wotywny w okresie rabacji. Odnowiony 1934 staraniem ks. Świeykowskiego.
Ks. Michna zapisał, że włościanie koło Gorlic nie splamili się rabacją. W okolicy rozbito jedynie dwór w Bystrej, ale krzywdy posesorowi nie uczyniono, gdyż schronił się wcześniej do Gorlic. Można ostrożnie przypuszczać, że krzyż wystawiono w związku z zatrzymaniem się bandy Korygi, która nie odważyła się uderzyć na gotowe do obrony miasto lub może z procesją przebłagalną do kościoła w Gorlicach.
Galicyanie, pamiątki rabacji
Chojnik, krzyż rabacyjny
Krzyż drewniany pierwotnie wzniesiony w 1848 w związku z wydarzeniami rzezi galicyjskiej. Nieustalonej fundacji. Drewniany, z dużym metalowym wizerunkiem Chrystusa, zapewne późniejszym, osłoniętym blaszanym daszkiem. Przy odnowionym krzyżu tablica informacyjna.
Lwów, Cmentarz Łyczakowski (potrzebne zdjęcia)
1. Schmitt Henryk (1817 - 1883) syn Niemca i Polki Katarzyny Orzechowskiej, od 1837 członek Wolnych Haliczan, nauczyciel w majątku Franciszka Wiesiołowskiego. Za działalność spiskową aresztowany w 1841, skazany na karę śmierci, ułaskawiony po trzech i pół roku. Uczestnik wyprawy na Narajów, aresztowany 9 maja 1846 r. Po roku śledztwa skazany z Wiśniowskim na karę śmierci. Wiśniowski został stracony razem z Józefem Kapuścińskim, a Schmitt ułaskawiony na 20 lat więzienia w Spielbergu. Amnestionowany w 1848. Po uwolnieniu zajął się pracą pisarską . Wydał historię Polski i kilka monografii historycznych. Zyskał uznanie, a jego pogrzeb w 1883 r. we Lwowie stał się manifestacją.
2. Stokowski Apolinary (1817 - 1901) uczestnik akcji zbrojnej w Narajowie, aresztowany w Zaleszczykach i skazany na 20 lat Spielbergu. Amnestionowany w 1848. Wkrótce za udział w pracach Rady Narodowej zmobilizowany do armii austriackiej i skierowany na granicę turecką. Po powrocie do Lwowa wiele lat pracował w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim. [Autor relacji z wyprawy na Narajów, Dembiśski, s.237]
3. Smolka Franciszek (życiorys powszechnie znany, więc kilka uwag): Kiedy Dembowski zażądał, by Smolka objął kierownictwo ruchu powstańczego we Lwowie, ten odmówił, gdyż uważał, że nie ma szans na zwycięstwo. Kiedy Dembowski zagroził mu szubienicą, Smolka odpowiedział: "Ta groźba nie zmienia w niczym ani mego przekonania, ani postanowienia: być może, że będę wisiał, natomiast pewny jestem, że uratuję od niechybnej zagłady młodzież i tych, którzy nie umieją się liczyć z istotnymi czynnikami obopólnego położenia".
4. Władysław Lubicz Czaplicki (1828 - 1886), spiskowiec, uczestnik powstania 1846, więzień stanu, autor "Pamiętnika więźnia stanu" i "Powieści o Horożanie". Pochowany w kwaterze powstańców listopadowych. Tam tez jego ojciec Józef (1780 - 1848)
Szczegółowe biogramy: Nicieja Stanisław S. Cmentarz Łyczakowski we Lwowie
Galicyanie, pamiątki rabacji
Grybów, grobowiec Hoschów
Księga memorabilium miasteczka tego [Grybowa], w którego sąsiedztwie srożyła się burza rozruchów chłopskich, bardzo skąpe tylko bo ośmiowersowe przechowała i to bardzo ogólnikowe podanie o wypadkach r. 46. Na wiadomość o rozruchach, uciekli Ferdynand i Julia Hoschowie, właściciele Grybowa, tak samo Cyryl i Amalia Zielińscy właściciele Biały niżnej, Polany i Gródka do Preszowa na Węgry, dwory zaś w Biały, Polnej i w Siołkowy należących do Hoszó.w, spichrze i stajnie zrabowali częścią swoi, częścią obcy chłopi. Chłopstwo chciało uderzyć na miasteczko Grybów, lecz zostali odparci przez mieszczaństwo wsparte przez włościan Biały wyżnej i Kąclowy. [Dembiński, s.154]
Galicyanie, pamiątki rabacji
Lipnica Wielka, domniemany grób ks. Józefa Napiórkowskiego
25 kwietnia 1846 r. ks. Józef Napiórkowski z Lipnicy Niemieckiej [Wielkiej] zwraca się z prośbą do dekanatu w Bobowej o przysłanie do jego parafii, której „lud jest nieco rozzuchwalony” misjonarzy „gdyż obcego księdza przemówienie mieć będą w większym poszanowaniu, niżeli własnego proboszcza, do którego są przyzwyczajeni”. Parafianie ks. Napiórkowskiego byli wyjątkowo czynni w rabacji. W Jasiennej zamordowano dziedzica Jana Grabczyńskiego i ekonoma Wawrzyńca Skoczka, ledwo z życiem uszedł sędzia Jan Kanty Lissowski (patrz post z 13 i 14 stycznia 2021), W Lipnicy Wielkiej życie stracili Stanisław Żdżański i Głowacki. Zrabowano dwory w Jasiennej, Lipnicy, Lipniczce i Jankowej. Zdaje się jednak, że proboszcz oprócz utraty autorytetu większych szkód nie doznał. Rok po tych wydarzeniach w Lipnicy Wielkiej zmarło na cholerę 165 osób, a z głodu 59. Zapewne jak w wielu innych wsiach Galicji ta klęska uznana została za karę boską po dokonanych morderstwach.
Józef Napiórkowski (Napierkowski) urodził się w 1779. Święcenia kapłańskie przyjął w 1807. Jako wikary pracował w Nowym Sączu, Muszynie i Ptaszkowej. Probostwo w Lipnicy Wielkiej objął w grudniu 1819. Zmarł tamże 15 VIII 1853.
Galicyanie, pamiątki rabacji
Lubcza, groby Przetockich
Dobrami w Kowalowej władali w latach 1802 - 1850 Przetoccy. Nestor rodu Franciszek z Przetoczyna Przetocki miał czworo dzieci.
Ignacy
28 lutego 1802 poślubił Teodozję Tokarzewską. Mieli 9 dzieci wśród
których wyróżnił się Franciszek Fortunat Józef (1806 - 1869), "mgr praw i
filozofii, żołnierz powstania listopadowego, podporucznik 3 pułku
strzelców pieszych, odznaczony krzyżem Virtuti Militari, członek TPD w
Bordeaux, przebywał w Paryżu, ożeniony z panną Tyc, zm. po 1895 (?)".
[Czosnyka M. Kowalowa: zarys historii 1386 - 2016]
Salomea,
starsza siostra Teodozji 16 marca 1812 r. poślubiła Konstantego
(Ludwika?) Przetockiego (zm. 1843). Mieli czworo dzieci:
- Henryk
Przetocki (1812 lub 1809 - 20 II lub 18 II 1846), podejrzewany o
przygotowanie powstania, zabity w Smykowie u Ramułtów pochowany w
mogile zbiorowej w Tarnowie.
- Julian (Juliusz) Wergiliusz Przetocki
(1823 -20 II lub 18 II 1846) , brat bliźniak Kryspina zabrany przez
własne chłopstwo z dworu i zamordowany w drodze do Tarnowa, pochowany w
mogile zbiorowej w Tarnowie.
- Kryspin Przetocki (1823 -20 II lub 18
II 1846) , brat Henryka i Juliana. W dniu zabójstwa miał wyjechać do
Ryglic. Zabity przez N. Malinowskiego i N. Jachera "ze złości, że ich
przedtem aresztował", pochowany w mogile zbiorowej w Tarnowie
-
Emilia (1819 - 1850), żona Adama Boreckiego, profesora szkoły realnej w
Tarnowie, właściciela dóbr w Lubczy, matka Henryki Michaliny i
Bronisławy Michaliny. Spoczywa na Starym Cmentarzu w Tarnowie.
W czasie rabacji w Kowalowej i okolicach śmierć ponieśli:
- Henryk, Julian, Kryspin Przetoccy (synowie dziedziczki),
- Jan Oczkowski, l. 50 - ekonom z Kowalowej,
- Jakub Walczyk (Walczak), l. 37 - furman,
- Stanisław Zięba (Ziemba), l. 24, - stróż,
- Ludwik Konarski, l. 26 - kucharz
Wszyscy zamordowani pochowani są w mogile zbiorowej na Starym Cmentarzu w Tarnowie
Dobra Przetockich w Kowalowej zostały sprzedane w 1850 ks. Franciszkowi de Paula Ząbeckiemu, a ten ulokował tam "panią", która wychowywała dwóch (księżych?) synów.
Galicyanie, pamiątki rabacji
Lubcza, grób rodziny Broniewskich (Roman, Eleonora, Jadwiga)
Broniewski
Roman h. Tarnawa (1810 - 1889) był synem Antoniego Jana Broniewskiego i
Anieli Ossolińskiej. Miał trzech braci: Teodora, Michała i Jana.
Najbardziej z nich znany jest Teodor (ok. 1809 - 1846), członek Stanów
Galicyjskich, kurator ekonomiczny Zakładu Ossolińskich we Lwowie,
dziedzic dóbr Strzelce w Galicji, ordynat na Zgórsku. 7 II 1844 w
Szczucinie wziął ślub z Eleonorą Chwalibóg (1828 - 1904)). Mieli dwóch
synów - Antoniego i Jana. Teodor i Jan z Partyni zostali okrutnie zamordowani we dworze Jamy - Przybysz (link).
Po śmierci Teodora kuratorem ekonomicznym nad dobrami Ossolińskich
osiadłych w Przybyszy został Roman Broniewski w imieniu małoletniego
Antoniego. Drugi syn Teodora Jan zmarł 21 maja 1846 w Zgórsku.
Roman
ożenił się z wdową po bracie Eleonorą z Chwalibogów. Małżeństwo
gospodarowało w Lubczy i Dzwonowej. Mieli córkę Jadwigę (1851 - 1909).
Nie udało mi się ustalić, czy Roman wziął czynny udział w powstaniu
krakowskim. Wiadomo, że był "więźniem stanu", ale dotyczy to wydarzeń
wcześniejszych. W wykazie aresztowanych w 1840 po rozbiciu spisku w
przemyskiem Andrzeja Józefczyka "Wspomnienie ubiegłych lat" figuruje
Broniewski Roman oficer od Mazzuchelli.
Galicyanie, pamiątki rabacji
Skrzyszów, grób Wincentego i Eleonory Artwińskich
Ks. Michał Grabiński wspomina w "Liber memorabilium parafii Skrzyszów", że "gdy bandy ściągnęły ku dworowi, w którym na szczęście nie zastawszy Pana, podówczas W.W. Ałfińskiego [sic!], na którego wielką chrapkę miały, i gdy udały się do spiżarni i tu wina i niby przez pomyłkę araku sobie podpiły; wtenczas dopiero nabrały większej śmiałości (...)". Rodzinie Artwińskich się upiekło, ale ośmieleni alkoholem chłopi nie oszczędzili dworu, który został doszczętnie zrabowany.
Wincenty Artwiński h. Dębno (1794 - 1866) urodził się w Grybowie jako syn Ignacego i Magdaleny Traczewskiej. Po śmierci ojca związał się najpierw zawodowo z Tarnowem, a po ożenku z Eleonorą z Gniewuszewskich dzierżawił majątki w Żukowie i Skrzyszowie. Artwińscy mieli sześcioro dzieci. Ich syn Julian Oswald wziął udział w powstaniu styczniowym. Zginął w potyczce pod Giebułtowem, został pochowany w Książu Małym.
